Historie

Het ontstaan van het terpenlandschap



Het landschap langs de Friese kust heeft een bijzonder kenmerk: de terp. Terpen zijn door mensenhanden opgeworpen heuvels die bescherming moesten bieden tegen het opkomende zeewater. Ze werden regelmatig opgehoogd met klei, mest en huishoudelijk afval. De meeste terpen hebben hierdoor een hoogte bereikt van 2-7 m boven NAP. De terp van Hegebeintum spant de kroon met bijna 9 m boven de zeespiegel. Omstreeks het jaar 1000 is het aanleggen van de zeedijken begonnen en verloren de terpen geleidelijk hun betekenis als vluchtplaats voor het wassende water.
 
 

 

Het afgraven van de terp



Terpen zijn in hun volle omvang blijven liggen tot het midden van de 19de eeuw. Toen zijn de terpen grotendeels afgegraven. Terpaarde bleek zeer vruchtbaar en werd zo de kunstmest van de 19de eeuw, geschikt om de armere landbouwgronden te bemesten. Hele terpen verdwenen op deze manier tenzij er een kerk bovenop stond. Zo bleef van de terp van Hegebeintum nog een steil en markant gedeelte over. 

 

Archeologisch steunpunt



De afgraving van de terp heeft wel iets positiefs opgeleverd. Na 1904 zijn bij het afgraven van de terp een groot aantal voorwerpen gevonden. Een belangrijk gedeelte is in samenwerking met het Fries Museum ondergebracht in de expositie van het Archeologisch Steunpunt, dat te vinden is in het kennis-en informatiecentrum Terp Hegebeintum. Hier kunnen bezoekers zich een goed beeld vormen van het leven van mensen vroeger op en rond de terpen.
 
Een uit de 7de eeuw afkomstige mantelspeld kan als één van de mooiste vondsten worden beschouwd. De vondsten hebben ons onder meer geleerd, dat deze terp uit de 5de eeuw vóór Christus dateert.

In 1997 is de afgraving op een realistische wijze gereconstrueerd. Deze is te zien aan de noordoostzijde van de terp. Hierbij is ook te zien hoe de terpaarde werd afgevoerd: door middel van ijzeren kiepkarretjes op rails.

 

Scheve toren



In 2016 heeft de toren een nieuw fundament gekregen. De toren dreigde om te vallen. In 1986 verschenen er grote scheuren in het gebouw als gevolg van het verzakken van de terp. Oorzaak: de afgravingen en de verlaging van de grondwaterstand. Na het archeologisch onderzoek werd voortvarend met de restauratie begonnen. Er werden palen in de terp geboord. Op de palen kwamen 70 centimeter dikke tafelbladen te liggen. De toren staat nog steeds scheef, maar kan nu niet meer omvallen.
 

Bron: Omrop Fryslân